Sabahattin Ali kimdir? Türk edebiyatının toplumcu gerçekçi çizgisinin en önemli isimlerinden biri olan yazar, kısa ama son derece üretken bir hayata roman, öykü ve şiir türünde pek çok eser sığdırmıştır. Bu yazımızda Sabahattin Ali’nin hayatını, edebi kişiliğini ve eserlerini bir araya getirdik.
Sabahattin Ali Kimdir?
Sabahattin Ali, 25 Şubat 1907’de, o dönem Osmanlı topraklarında yer alan Gümülcine sancağına bağlı Eğridere kasabasında (bugünkü adıyla Bulgaristan’ın Ardino ilçesi) dünyaya gelmiştir. Babası piyade yüzbaşısı Ali Selahattin Bey, annesi ise Hüsniye Hanım’dır. Babasının görev yerinin sık değişmesi nedeniyle ilköğrenimini İstanbul, Çanakkale ve Edremit gibi farklı şehirlerde tamamlamıştır.
Balıkesir Muallim Mektebi’nde başladığı öğretmenlik eğitimini İstanbul Muallim Mektebi’nde tamamlayan Sabahattin Ali, 1926 yılında öğretmen diploması almıştır. Mezuniyetinin ardından bir yıl kadar Yozgat’ta ilkokul öğretmenliği yapmıştır.
Almanya Yılları ve Öğretmenlik Hayatı
Milli Eğitim Bakanlığı’nın açtığı bir sınavı kazanan Sabahattin Ali, 1928 yılında Almanya’ya gönderilmiş ve burada iki yıl boyunca Almanca öğrenmiştir. Bu süreçte Avrupa edebiyatını ve düşünce akımlarını yakından tanıma fırsatı bulmuştur.
Yurda döndükten sonra Aydın, Konya ve Ankara’daki çeşitli ortaokullarda Almanca öğretmenliği yapmıştır. 1936 yılında ailesinin soyadı olarak “Ali”yi benimsemiştir.
Tutukluluk ve Hapis Yılları
Sabahattin Ali, 1932 yılında bir şiiri gerekçe gösterilerek tutuklanmış, Konya ve Sinop cezaevlerinde bir süre hapis yatmıştır. Cumhuriyet’in onuncu yıl dönümünde çıkarılan genel afla 1933’te tahliye edilmiştir. Hapishane yılları, yazarın toplumsal meselelere ve sıradan insanın hayatına daha yakından eğilen bir bakış açısı geliştirmesinde önemli bir dönüm noktası olmuştur.
Edebiyata Adım Atışı ve İlk Eserleri
Sabahattin Ali edebiyata şiirle başlamıştır. 1934 yılında yayımlanan “Dağlar ve Rüzgâr” adlı ilk şiir kitabının ardından, 1935’te ilk öykü kitabı “Değirmen” okurla buluşmuştur. 1935 yılında Aliye Hanım’la evlenen yazarın bu evlilikten Filiz adında bir kızı olmuştur.
1936’da “Kağnı” adlı öykü kitabı ile “Esirler” adlı tiyatro oyunu, 1937’de ise son öykü kitabı “Ses” yayımlanmıştır. Aynı yıl ilk romanı olan “Kuyucaklı Yusuf” ile edebiyat dünyasında geniş bir okur kitlesine ulaşmıştır.
Roman Yazarlığı: Kürk Mantolu Madonna ve Diğerleri
Sabahattin Ali’nin ikinci romanı “İçimizdeki Şeytan” 1940 yılında yayımlanmıştır. Yazarın en çok bilinen eseri olan “Kürk Mantolu Madonna” ise önce 1940-1941 yıllarında bir gazetede tefrika edilmiş, 1943’te Remzi Kitabevi tarafından kitap halinde basılmıştır. Roman, yıllar içinde özellikle genç okurlar arasında büyük bir ilgi görmüş ve Türkçenin en çok satan romanlarından biri haline gelmiştir. Eser bugüne kadar Almanca, Fransızca, Arapça ve Rusça dahil olmak üzere birçok dile çevrilmiştir.
1947’de son öykü kitabı “Sırça Köşk” yayımlanmıştır. Sabahattin Ali ayrıca 1946 yılında Markopaşa adlı mizah gazetesini çıkarmış, siyasi ve toplumsal eleştirilerini bu yayın üzerinden de dile getirmiştir.
Eserleri
Sabahattin Ali’nin başlıca eserleri şu şekilde sıralanabilir:
- Romanlar: Kuyucaklı Yusuf (1937), İçimizdeki Şeytan (1940), Kürk Mantolu Madonna (1943)
- Öykü Kitapları: Değirmen (1935), Kağnı (1936), Ses (1937), Sırça Köşk (1947)
- Şiir Kitabı: Dağlar ve Rüzgâr (1934)
- Tiyatro: Esirler (1936)
Ölümü
1948 yılında bir yazısı nedeniyle kısa süreliğine tutuklanan ve tahliyesinin ardından işini kaybeden Sabahattin Ali, yurt dışına çıkmak için pasaport alamayınca yasa dışı yollardan Bulgaristan sınırını geçmeye karar vermiştir. 2 Nisan 1948’de, anlaştığı kaçakçı tarafından Kırklareli sınırında öldürülmüştür. Vefatında henüz 41 yaşındaydı.
Edebi Kişiliği
Sabahattin Ali, eserlerinde sade ve halkın konuştuğu dile yakın bir anlatımı benimsemiştir. Özellikle öykülerinde Anadolu’nun köy ve kasaba hayatından aldığı konuları güçlü doğa tasvirleriyle birleştirerek işlemiştir. Toplumcu gerçekçi çizgideki bu üslup, kendisinden sonra gelen Orhan Kemal, Yaşar Kemal ve Kemal Tahir gibi yazarları da etkilemiştir.
Yazarın ilk romanı “Kuyucaklı Yusuf”, günümüzde Milli Eğitim Bakanlığı’nın belirlediği 100 Temel Eser listesinde yer almaktadır.
Türk edebiyatının klasikleşmiş diğer isimlerini de merak ediyorsanız 100 Temel Eser Listesi yazımıza göz atabilirsiniz. Sabahattin Ali’nin hayatına dair akademik kaynaklı ayrıntılı bilgi için TDV İslâm Ansiklopedisi’nin ilgili maddesine başvurabilirsiniz.
